Psikodinamik Psikoterapi · Çalışma Alanları

Tükenmişlik Sendromu

Tükenmişlik sendromu, uzun süre devam eden iş stresinin kişinin enerjisini, işine duyduğu yakınlığı ve mesleki yeterlilik hissini aşındırabildiği bir deneyimdir. Bazen insan, yalnızca yaptığı işe değil, eskiden kendisini tanımlayan yönlerine de uzaklaşmış hissedebilir.

Tükenmişliği Anlamak

Tükenmişlik Sendromu Nedir?

Tükenmişlik, yalnızca yoğun çalışmanın ardından hissedilen sıradan bir yorgunluk değildir. Kişinin iş yaşamında uzun süredir maruz kaldığı ve yeterince yönetilemeyen stresle ilişkili olarak ortaya çıkabilen bir durumdur.

Dünya Sağlık Örgütü tükenmişliği üç boyutla tanımlar: enerji kaybı veya bitkinlik, işe karşı artan zihinsel uzaklık ya da olumsuz tutum ve mesleki etkililik hissinde azalma.

Kişi işini sürdürmeye devam ediyor olsa bile, yaptığı şeyin anlamını sorgulamaya, çalışmaya başlamakta güçlük çekmeye veya eskiden önem verdiği başarıları giderek daha boş hissetmeye başlayabilir.

Tükenmişlik, ICD-11'de bağımsız bir ruhsal hastalık tanısı olarak değil, iş yaşamına özgü bir olgu olarak tanımlanır. Belirtilerin başka ruhsal ya da fiziksel durumlarla ilişkili olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Belirtiler

Tükenmişlik Nasıl Anlaşılır?

Tükenmişlik herkeste aynı biçimde görünmez. Bazı kişilerde bedensel yorgunluk, bazılarında uzaklaşma ve anlam kaybı daha belirgin olabilir.

Bitkinlik

Dinlenmeye rağmen yeterince toparlanamama, sürekli enerji eksikliği ve iş gününe başlamakta zorlanma.

İşe Yabancılaşma

İşe, çalışma arkadaşlarına veya mesleki sorumluluklara karşı zihinsel uzaklık, olumsuzluk ya da duyarsızlaşma.

Yetersizlik Hissi

Gösterilen çabaya rağmen başarılı olamama düşüncesi ve mesleki etkililik duygusunun azalması.

Öznel Deneyim

İnsan Neden Tükenmiş Hisseder?

Tükenmişliğin ortaya çıkışında aşırı iş yükü, belirsiz beklentiler, destek eksikliği, düşük özerklik, adaletsizlik ve uzun çalışma saatleri gibi örgütsel koşullar rol oynayabilir.

Bunun yanında, kişinin iş yaşamına nasıl anlam verdiği de psikoterapide araştırılabilecek ayrı bir boyuttur. Çalışmak kimi zaman yalnızca geçim sağlamanın değil; değerli, yeterli, kabul edilmiş veya güvende hissetmenin de önemli bir yolu haline gelebilir.

Bu durumda yaşanan iş güçlükleri yalnızca mesleki sorunlar olarak değil, kişinin kendisiyle kurduğu ilişkiyi etkileyen deneyimler olarak da hissedilebilir. Ancak ruhsal anlamlandırma, sorunlu çalışma koşullarının sorumluluğunu bireye yüklemek anlamına gelmemelidir.

Psikanalitik Bakış

Tükenmişlik ve Psikodinamik Psikoterapi

Psikodinamik psikoterapi, tükenmişlikle ilişkili duygusal yaşantıları kişinin yaşam öyküsü, ilişkileri, içsel beklentileri ve kendilik deneyimi içinde anlamaya çalışabilir.

Bazı kişilerde başkalarını hayal kırıklığına uğratma korkusu, yardım istemekte zorlanma, kendi ihtiyaçlarını geri plana atma veya değeri yalnızca başarı üzerinden kurma gibi tekrar eden örüntüler görünür hale gelebilir.

Terapide bu örüntüler hazır açıklamalarla tanımlanmaz. Kişinin kendi deneyimi, ilişkisel bağlamı ve zorlandığı duygular üzerinden birlikte düşünülür.

Psikodinamik çalışma, kişinin bu deneyimlere verdiği anlamı araştırabilir. Bununla birlikte tükenmişliğin azaltılması için iş yükü, çalışma koşulları ve örgütsel düzenlemeler de önemlidir.

Özdeğer ve başarı ilişkisi

Sınır koymakta zorlanma

İçsel eleştiri ve beklentiler

Yardım istemek ve bağımlılık

İlişkisel sorumluluklar

Dinlenme ve suçluluk

Kuramsal çerçeve hakkında ayrıntılı bilgi: Psikodinamik Yaklaşımım

Ayırıcı Değerlendirme

Tükenmişlik ve Depresyon Arasındaki Fark

Tükenmişlik ile depresyon bazı belirtiler bakımından örtüşebilir. Ancak bunlar aynı kavramlar değildir ve birbirlerinden yalnızca birkaç belirtiye bakılarak ayrıştırılamaz.

Tükenmişlik

Tanımı özellikle iş bağlamında gelişen uzun süreli stres, enerji kaybı, işe uzaklaşma ve mesleki etkililikte azalma etrafında şekillenir.

Depresyon

Çökkün duygudurum, ilgi veya zevk kaybı, umutsuzluk ve başka belirtiler yaşamın farklı alanlarına yayılabilir. Klinik değerlendirme gerektiren bir ruhsal bozukluk olabilir.

Sürekli isteksizlik, belirgin keyif alamama, yoğun umutsuzluk veya günlük yaşamı sürdürmede ciddi güçlük varsa yalnızca tükenmişlik varsayımıyla hareket edilmemelidir. Daha fazla bilgi için depresyon sayfasını inceleyebilirsiniz.

Psikoterapi Süreci

Tükenmişlikte Psikolojik Destek Nasıl İlerler?

Yaşantıyı Anlamak

İş koşulları, duygusal zorlanmalar, belirtilerin gelişimi ve kişinin yaşamına etkileri birlikte değerlendirilir.

Örüntüleri Araştırmak

Kişinin beklentileri, sınırları, ilişkisel konumu ve tekrarlayan zorlanmaları terapötik ilişki içinde ele alınabilir.

Değişim Alanları

Kişisel ihtiyaçlar ve çalışma yaşamındaki değişim olanakları değerlendirilir; gerektiğinde başka uzmanlar veya işyeri destek mekanizmalarıyla işbirliği düşünülür.

Yüz yüze görüşmeler Beşiktaş Balmumcu’daki ofiste yapılmaktadır. Şişli’den başvuran kişiler için Şişli psikolog sayfasında ulaşım ve görüşme seçenekleri açıklanır. Uygun durumlarda online psikoterapi de değerlendirilebilir.

Sık Sorulan Sorular

Tükenmişlik Hakkında Merak Edilenler

Tükenmişlik sendromu bir hastalık mıdır?

Dünya Sağlık Örgütü ICD-11 kapsamında tükenmişliği bir hastalık olarak değil, işle ilişkili bir olgu olarak sınıflandırır. Eşlik eden ruhsal veya fiziksel sorunlar ayrıca değerlendirilmelidir.

Tükenmişlik dinlenerek geçer mi?

Dinlenme bazı yakınmaları hafifletebilir. Ancak iş yükü, çalışma biçimi ve kronik stres kaynakları değişmediğinde güçlükler devam edebilir.

Tükenmişlik depresyona dönüşür mü?

Tükenmişlik ve depresyon birbiriyle ilişkili olabilir ancak her tükenmişlik yaşayan kişide depresyon gelişeceği söylenemez. Belirtilerin niteliği ve süresi değerlendirilmelidir.

Tükenmişlik için psikoterapi gerekir mi?

Her durumda zorunlu değildir. Psikoterapi duygusal zorlanmaların ve kişisel örüntülerin anlaşılmasına katkı sağlayabilir. Çalışma koşullarının iyileştirilmesi de önemli bir müdahale alanıdır.

Online görüşme yapılabilir mi?

Uygunluk değerlendirmesine göre online psikoterapi mümkündür. Görüşmelerin biçimi ve kapsamı kişinin ihtiyaçlarına göre birlikte belirlenir.

Kendinizle ve çalışma yaşamınızla kurduğunuz bağı birlikte düşünmek

Yaşadığınız zorlanmalar ve psikoterapi süreci hakkında ilk görüşme talebi oluşturabilirsiniz.

İletişime Geçin →

İlgili Çalışma Alanları

Kaynakça

World Health Organization (2019). Burn-out an occupational phenomenon: International Classification of Diseases. Kaynağı incele
World Health Organization (2022). WHO Guidelines on Mental Health at Work. Kaynağı incele
Maslach, C., Schaufeli, W. B. & Leiter, M. P. (2001). Job Burnout. Annual Review of Psychology, 52, 397–422.
McWilliams, N. (2011). Psychoanalytic Diagnosis: Understanding Personality Structure in the Clinical Process. Guilford Press.

Yazar: Orhan Taruk. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; bireysel tanı veya tedavi önerisinin yerine geçmez.